“Con giỏi quá!”
“Con ngoan quá!”
“Con tuyệt vời!”
Đây có lẽ là những câu bố mẹ nói với con rất thường xuyên.
Khen trẻ là điều tốt. Nhưng nếu lời khen nào cũng giống nhau, trẻ có thể không hiểu chính xác mình đã làm tốt điều gì.
Thay vì chỉ nói: “Con giỏi quá!”
hãy thử: “Mẹ thích cách con tự cất đồ chơi sau khi chơi xong.”
Một câu nói chỉ khác nhau vài từ nhưng lại giúp trẻ nhận ra rất rõ:
Hành vi nào của mình đang được bố mẹ ghi nhận?
Đó mới là cách sử dụng lời khen để khuyến khích trẻ hình thành những hành vi tích cực.
Vì sao lời khen có thể giúp trẻ tự giác hơn?
Khi một hành vi tích cực được ghi nhận, trẻ có xu hướng muốn lặp lại hành vi đó.
Ví dụ, nếu trẻ tự ngồi vào bàn và hoàn thành nhiệm vụ mà không cần bố mẹ nhắc nhiều lần, một lời khen cụ thể ngay sau đó có thể giúp trẻ nhận ra rằng sự chủ động của mình được ghi nhận.
Điều này đặc biệt hữu ích khi bố mẹ đang muốn xây dựng những thói quen như:
- tự cất đồ;
- tự chuẩn bị đồ dùng;
- hoàn thành nhiệm vụ;
- chủ động tham gia hoạt động;
- biết giúp đỡ người khác;
- duy trì một thói quen tốt.
Nhưng để lời khen thực sự có tác dụng, khen thế nào quan trọng không kém việc có khen hay không.
Khen trẻ đúng cách không phải cứ nói “Con giỏi quá!”
“Con giỏi quá!” không sai.
Nhưng nếu đây là câu trả lời cho mọi hành động của trẻ, lời khen sẽ trở nên khá mơ hồ.
Ví dụ:
Con tự xếp sách lên giá.
❌ “Con giỏi quá!”
Có thể đổi thành:
✅ “Con tự xếp sách ngay ngắn lên giá mà không cần mẹ nhắc. Mẹ rất thích sự chủ động của con.”
Con giúp bạn nhặt đồ.
❌ “Con ngoan quá!”
Có thể nói:
✅ “Con đã nhìn thấy bạn làm rơi đồ và chủ động giúp bạn nhặt. Đó là một hành động rất đáng khen.”
Điểm khác biệt nằm ở việc nói cho trẻ biết chính xác điều gì khiến bố mẹ hài lòng.
4 đặc điểm của một lời khen hiệu quả
Khen ngay khi trẻ vừa thực hiện hành vi tốt
Đừng chờ đến cuối ngày mới nói: “Hôm nay con ngoan đấy.”
Nếu trẻ vừa hoàn thành một hành động tích cực, hãy ghi nhận ngay.
Ví dụ: “Con tự cất giày vào đúng chỗ rồi. Tốt lắm!”
Việc khen ngay giúp trẻ dễ liên hệ lời khen với chính hành động vừa thực hiện. Nội dung trong tài liệu cũng nhấn mạnh lời khen nên được đưa ra ngay lập tức.
Khen cụ thể thay vì khen chung chung
Đây là điểm bố mẹ nên thay đổi đầu tiên.
Thay vì: “Con ngoan quá!”
Hãy nói: “Con đã tự chuẩn bị quần áo cho ngày mai.”
Thay vì: “Con giỏi quá!”
Hãy nói: “Con đã ngồi làm nhiệm vụ đến khi hoàn thành mà không bỏ cuộc.”
Thay vì: “Con tốt quá!”
Hãy nói: “Con đã nhường lượt chơi cho bạn.”
Lời khen càng cụ thể, trẻ càng dễ biết mình nên tiếp tục hành vi nào.
Khen chân thành
Trẻ rất nhạy cảm với thái độ của người lớn.
Nếu bố mẹ vừa nhìn điện thoại vừa nói: “Ừ, giỏi lắm.”
thì lời khen có thể không tạo ra nhiều ý nghĩa.
Khi muốn ghi nhận con, hãy thực sự chú ý đến hành động của con.
Không cần phải khen quá lớn tiếng.
Một câu đơn giản như: “Mẹ thấy con đã rất cố gắng để hoàn thành việc này.”
cũng có thể đủ để trẻ cảm nhận được sự ghi nhận.
Khen vào hành vi, không gắn nhãn cho cả con người
Đây là một khác biệt rất đáng chú ý.
❌ “Con là đứa trẻ ngoan nhất!”
❌ “Con thông minh quá!”
❌ “Con đúng là thiên tài!”
Những câu này tập trung vào nhãn.
Trong khi đó:
✅ “Con đã rất kiên trì khi làm bài này.”
✅ “Con tự tìm cách giải quyết khi gặp khó.”
✅ “Con đã nhớ cất đồ sau khi chơi.”
Những lời khen này tập trung vào hành động cụ thể.
Nhờ vậy, trẻ hiểu rằng điều được ghi nhận là nỗ lực và hành vi mà trẻ có thể tiếp tục thực hiện, chứ không phải một danh hiệu mà trẻ phải cố giữ bằng mọi giá.
Đừng chỉ khen khi con đạt kết quả tốt
Nếu bố mẹ chỉ khen: “Con được điểm cao!”
trẻ rất dễ hiểu rằng kết quả mới là thứ quan trọng nhất.
Trong khi đó, có những lúc trẻ chưa đạt kết quả tốt nhưng lại thể hiện một hành vi rất đáng ghi nhận.
Ví dụ:
Con làm bài chưa đúng nhưng đã tự ngồi lại thử lần thứ hai.
Thay vì: “Sai rồi.”
có thể nói: “Mẹ thấy con chưa bỏ cuộc mà thử lại. Đó là điều mẹ rất thích.”
Điều này đặc biệt phù hợp với những hoạt động trải nghiệm, sáng tạo và kỹ năng – nơi quá trình tham gia, sự chủ động và khả năng thử lại cũng quan trọng không kém kết quả cuối cùng.
Khi trẻ tự giác, hãy ghi nhận ngay
Có một tình huống rất quen thuộc:
Bố mẹ nhắc:
“Cất đồ đi con.”
“Cất đồ đi.”
“Mẹ nói bao nhiêu lần rồi?”
Nếu một ngày trẻ tự giác cất đồ mà không cần nhắc, đó chính là thời điểm rất tốt để bố mẹ ghi nhận.
Có thể nói:
“Hôm nay con tự cất đồ sau khi chơi xong mà mẹ không cần nhắc. Mẹ rất vui vì con đã chủ động.”
Lời khen lúc này không chỉ nói:
“Con làm tốt.”
Mà còn truyền cho trẻ thông điệp:
“Sự chủ động của con được nhìn thấy.”
Việc khen ngợi cụ thể những hành vi như tự giác hoàn thành nhiệm vụ, kỹ năng tổ chức hoặc tự hoàn thành công việc được nhấn mạnh như một cách khuyến khích trẻ lặp lại hành vi tích cực.
Có nên thưởng cho trẻ không?
Phần thưởng có thể được sử dụng trong một số trường hợp, nhưng không nên biến mọi việc tốt thành một cuộc trao đổi:
“Con cất đồ thì mẹ cho kẹo.”
“Con học xong thì mẹ mua đồ chơi.”
Nếu việc gì cũng có giá, trẻ có thể dần tập trung vào:
“Con được gì?”
thay vì:
“Đây là việc mình cần chủ động làm.”
Nếu sử dụng phần thưởng, nên gắn nó với một nhiệm vụ cụ thể và một mục tiêu rõ ràng, thay vì trao thưởng ngẫu nhiên.
Trong rất nhiều trường hợp, một lời khen cụ thể và chân thành đã là sự khích lệ đủ tốt.
Đừng khen quá đà
Khen đúng cách không có nghĩa là: “Con tuyệt vời nhất!”
sau mỗi việc nhỏ.
Nếu mọi hành động đều nhận được những lời khen quá lớn, trẻ có thể khó phân biệt đâu là hành vi thực sự đáng ghi nhận.
Hãy giữ lời khen vừa đủ và đúng trọng tâm.
Ví dụ: “Con đã nhớ tự mang cốc về đúng chỗ.”
nghe tự nhiên hơn nhiều so với: “Ôi con của mẹ quá xuất sắc! Con là đứa trẻ tuyệt vời nhất!”
Khen thật.
Khen đúng.
Không cần diễn.
Bố mẹ có thể dùng những câu nào để khen con?
Dưới đây là một số mẫu rất dễ áp dụng trong sinh hoạt hằng ngày:
Khi con tự giác: “Con đã tự làm việc này mà không cần mẹ nhắc.”
Khi con kiên trì: “Mẹ thấy con đã thử lại dù lần đầu chưa làm được.”
Khi con có trách nhiệm: “Con nhớ tự cất đồ sau khi sử dụng. Rất tốt.”
Khi con giúp đỡ người khác: “Con đã chủ động giúp bạn. Mẹ rất vui khi nhìn thấy điều đó.”
Khi con tiến bộ: “Lần này con đã làm tốt hơn lần trước.”
Những câu này không quá dài.
Nhưng trẻ có thể hiểu rất rõ mình vừa làm điều gì tốt.
Bán trú hè: cơ hội để trẻ được ghi nhận những hành vi tích cực
Một môi trường sinh hoạt tập thể tạo ra rất nhiều cơ hội để trẻ thực hành những hành vi mà bố mẹ muốn khuyến khích:
- Tự chuẩn bị đồ dùng.
- Cất đồ sau hoạt động.
- Chủ động tham gia nhiệm vụ.
- Hợp tác với bạn.
- Giúp đỡ bạn bè.
- Tuân thủ quy tắc chung.
- Hoàn thành nhiệm vụ được giao.
Trẻ chủ động tham gia hoạt động tại Bán trú hè Thủ Đô
Mô hình Bán trú hè Thủ Đô được xây dựng theo hướng học thông qua trải nghiệm, khuyến khích trẻ tham gia chủ động, tư duy độc lập và chịu trách nhiệm với hành động của mình.
Vì vậy, lời khen trong môi trường bán trú không chỉ đơn giản là:
“Con ngoan.”
Giáo viên có thể ghi nhận cụ thể:
“Cô thấy hôm nay con tự chuẩn bị đồ dùng rất nhanh.”
“Con đã chủ động giúp bạn.”
“Con hoàn thành nhiệm vụ mà không cần cô nhắc.”
Những phản hồi cụ thể như vậy giúp trẻ biết hành vi nào đang được khuyến khích.
Điều quan trọng nhất: hãy để trẻ biết bố mẹ nhìn thấy sự cố gắng của con
Không phải lúc nào trẻ cũng đạt kết quả tốt.
Không phải ngày nào trẻ cũng ngoan.
Và cũng không cần phải tìm một lý do để khen con liên tục.
Nhưng khi trẻ thực sự có một hành động tích cực, đừng bỏ qua nó.
Một câu: “Mẹ thấy con đã cố gắng.”
đôi khi có giá trị hơn rất nhiều lời: “Con giỏi quá!”
bởi trẻ biết chính xác điều gì ở mình đã được bố mẹ nhìn thấy.
Kết luận
Cách khen trẻ đúng cách không nằm ở việc khen thật nhiều.
Điều quan trọng là:
- Khen đúng lúc.
- Khen cụ thể.
- Khen chân thành.
- Tập trung vào hành vi và sự cố gắng.
Khi trẻ tự cất đồ, hãy ghi nhận.
Khi trẻ chủ động giúp bạn, hãy nói ra điều đó.
Khi trẻ kiên trì thử lại sau một lần thất bại, hãy để trẻ biết bạn đã nhìn thấy.
Bởi một lời khen đúng lúc không chỉ khiến trẻ vui trong khoảnh khắc đó.
Nó còn giúp trẻ hiểu: “Đây là điều tốt mình có thể tiếp tục làm.”
THÔNG TIN LIÊN HỆ – HỆ SINH THÁI THỦ ĐÔ
THỦ ĐÔ – Suất ăn sạch, Tiệc ngon lành – Uy tín – Chất lượng – Tận tâm
📍 Trụ sở chính: Số 12, ngõ 102 Trần Phú, phường Hà Đông, TP Hà Nội.
☎️ Hotline Tư vấn Dịch vụ (Tiệc/Suất ăn): 0961 789 589 / 034 34 51 885
✉️ Email: bantruhethudo@gmail.com
🌐 Khám phá hệ sinh thái Thủ Đô:
- Dịch vụ Tiệc & Nấu cỗ tại nhà: suatanvatiecthudo.vn
- Chuyên trang Suất ăn công nghiệp: thudo.net
- Chuyên trang Bán trú hè: bantruhethudo.vn
- Fanpage Suất ăn Thủ Đô: Xem tại đây
- Fanpage Bán trú hè Thủ Đô: Xem tại đây
